جایگاه نهاد داوری در حقوق ایران با رویکرد فقهی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هئیت علمی دانشگاه آزاد، واحد کازرون

چکیده

داوری از شیوه­های حل و فصل دعاوی در میان مردم، و نهادی قدیمی است که در ایران باستان و عربستان قبل از اسلام رواج داشت و دین اسلام هم آن را امضا کرد. اسلام برای حل اختلافات از طریق داوری اهمیت ویژه­ای قائل شده و با ذکر آیاتی در قرآن کریم، زمینه توجه بیشتر به آن را فراهم نموده است. فقهای امامیه نیز در زمینه وجوب یا استحباب داوری، ماهیت داوری و شرایط داوران در دعاوی بر غنای مباحث افزوده‌اند. در نظام قانونگذاری ایران، مقنن با الهام از فقه امامیه اهمیت خاصی به داوری در دعاوی داده و با تصویب مقرراتی، ارجاع به داوری را ضروری شمرده است. طبق قانون همه اشخاص حق دارند با توافق یکدیگر اختلافشان را از طریق داوری یا حکمیت یک یا چند نفر حل و فصل کنند و تفاوتی نمی‌کند که اختلاف آنها در دادگاه طرح شده یا نشده باشد و یا اینکه در چه مرحله‌ای رسیده باشد و از محاسن آن ساده و کم هزینه بودن آن است. در این پژوهش برای نخستین بار و به اختصار با بهره‌مندی از منابع و ماخذ معتبر و غنی در فقه­، مبانی حقوق اسلام و حقوق مدون ایران که شامل حقوق مدنی، حقوق خصوصی و حقوق تجارت و حقوق ثبت می­باشد به جایگاه رفیع و قانونی داوری پرداخته و به ضرورت اشاره‌ای نیز به توسعۀ آن می­شود. هم‌چنین نشان داده می­شود که به رغم اهمیت داوری در فقه و مقررات موضوعه، رویه عملی دادگاه‌ها حاکی از آن است که داوری از اهمیت واقعی خود دور مانده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Irans Status in the Law of Arbitration Institution with Juridical Approach

نویسنده [English]

  • Mohammad Rahim Behbahani
Department of Law, Faculty of Human Sciences, Islamic Azad University, Kazerun, Iran
چکیده [English]

Arbitration and dispute resolution practices among people, old institution that was common in ancient Iran and Saudi Arabia before Islam and Islam signed it. Islam gives special importance to resolve disputes through arbitration and cited verses in the Quran, the more attention it provides. Shia scholars also about the necessity or recommendation arbitration, the nature and conditions of judges in arbitration proceedings have added to the richness of the discussions. Under Iranian law, the legislator inspired by the Jurisprudence of particular importance to arbitration in disputes and the regulations, it is necessary to refer to arbitration.and its low cost. In this study, for the first time briefly with the benefit of rich and authoritative sources in Fqh; Principles of Islamic Law and statutory rights of Iran, including civil rights, rights of privacy and rights is the trade and patent to a very high status arbitration Act and the need to mention it also occurs to development. It is hoped that the attention and acceptance of the Prophet of God and Imam Arvahnaalfda’ and everything Andr Karan of law in the administration of justice Gyrd divine. Vhv Ahkm Alhakmyn.

کلیدواژه‌ها [English]

  • arbitration
  • status
  • role
  • Rights
قرآن مجید.

ابن‌ عاشور، التحریر و التنویر، مؤسسة التاریخ، بیروت، ۲۰۰۰م.

ابن قدامه، مغنی و شرح الکبیر، بیروت، دارالکتاب العربی،1972م.

امامى، سیدحسن، حقوق مدنى، ج1، انتشارات کتابفروشى اسلامیه، چاپ نوزدهم، بهار 1377ش­.

بجنوردی، محمدحسن، قواعد الفقهیه، قم، دارالکتب العلمیه، 1969م.

حسینی شیرازی، محمد، الفقه، بیروت، دارالعلوم، 1419ق.

حیدر، علی، دررالحکام شرح مجلة الاحکام، بیروت، بغداد، مکتبة النهضة، 1348.

سنگلجى، محمد، قضا در اسلام، انتشارات دانشگاه تهران.

طوسی [شیخ]، مبسوط، تهران، چاپخانه حیدری، 1315ش.

کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، انتشارات بهنشر، ج3، 1368ش.

کریستین هاوس منینجر، مسئولیت مدنی داوران مطالعه‌ای تطبیقی همراه با پیشنهادهای اصلاحی، ترجمه میر فخرایی، بی تا.

کلانتری، مرتضی، داوری، دفتر خدمات حقوق بین‌المللی ایران، تهران، ۱۳۷۴ش.

گیلانى محمدى، قضاء و قضاوت در اسلام، انتشارات عرفانى، 1389ش.

محمدزاده اصل، حیدر، داوری در حقوق ایران، ققنوس، تهران، ۱۳۷۹ش.

موسوى اردبیلى، «داورى در اسلام»، فصلنامه حق، شماره 5 .

نجفی، محمدحسن [شیخ]، جواهر الکلام، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1398ق.

Alan Redfern & Martin Hunter, Law and Practice of International Commercial Arbitration, Sweet & Maxwell, Second Edition, London 1991.

Mauro Rubino-Sammartano, Powell, International Arbitration Law, Kluwer Law and Taxation Publishers, Boston, 1990.