تئوری دفاع مشروع در سقط جنین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، گروه فقه و حقوق، تهران، ایران

چکیده

سقط جنین امروزه نه فقط به عنوان یک بزه، بلکه در مواردی یک ضرورت (حداقل از دیدگاه
مرتکبین سقط) اجتماعی است که منشا آن اقتضائات فرهنگی اجتماعی یا تحولات سیاسی
اقتصادی است. اما ضرورت اجتناب ناپذیر آن در حوزهی پزشکی و درمانی است که گاهی ادامه
بارداری، جنین یا مادر و یا هر دو را در معرض تهدید جانی قرار م یدهد. در صورت ولوج روح در
جنین و تهدید سلامت مادر، فقهای شیعه و سنی بر جواز سقط جنین اتفاق نظر دارند و در صورت
تحقق عسر و حرج شدید والدین، این امر از سوی عموم فقها جایز شمرده شده است. برخی از فقهای
اهل سنت حتی قول به اباحه را اختیار کردهاند.
اما در صورت ولوج روح در جنین (شروع حیات انسانی)، از قدمای شیعه و سنی، قول به جواز
سقط اختیار نشده و امر موکول به قضای الهی گشته است. درعین حال برخی از متأخرین و
معاصرین با شرایطی قائل به جواز شدهاند. نکتهی مورد توجه در این مقاله، توجه به موضوع سقط از
سوی مادری است که ادامهی حیات جنین، جان وی را به مخاطره میاندازد. لذا موضوع در ظرف
دفاع مشروع، قابل طرح خواهد بود که علاوه بر ادلهی شرعی، بنای عقلا نیز به جواز، بلکه وجوب
در فرض تخییر، « الأهم فالأهم » سقط حکم م یکند. در قول به تحقق تزاحم نیز با توجه به قاعدهی
گزینهی طبیعی مادری مبادرت به دفع خطر از خود و تقدم جان خویش است. به این ترتیب سقط
در هر مرحله، توجیه شرعی و قانونی خواهد داشت و به تبع آن معاونین (پزشک و پرستار) صرفاً در
صورت تحقق معاونت (نه مباشرت) فاقد مسئولیت جزایی و مدنی خواهند بود. اگرچه برخی از فقها
قبل از ولوج روح، در موارد خاصی مانند ناهنجاری های شدید جنینی قائل به جواز شدهاند. اما در
مقابل، گروهی با عبارات مختلفی حکم به جواز را نپذیرفته و در آن تردید جدی کردهاند. با این
وجود بنای عقلا برجواز سقط است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Theory of Self-Defense in Aboration

نویسنده [English]

  • Azghar Arabian
چکیده [English]

Abortion is considered both as a crime and a social necessity (at
least according to those committing the termination) which roots in
socio-cultural and politico-economic conditions. However, abortion
might become medically inevitablety, since continuation of the
pregnancy may hurt fetus, mother or both of them. Before
ensoulment, if the mother’s life is in dander, all Sunni and Shia
faqihs (jurisprudents) permit abortion. In case of hardship for the
mother, most of the faqihs allow it. Some Sunni faqihs have gone so
far as consider it mobah (halal).
In case of ensoulment (beginning of human life in the fourth
month), traditional Sunni and Shia faqihs do not permit abortion,
while some of the contemporary ones authorize it in some special
conditions. My article will focus on the case of danger for mother,
which, in my opinion, is permitted, as a case of legitimized selfdefense,
by Sharia and common sense. In case of conflict between
two wajibs (obligations), mother has the right to protect herself. So
abortion in this case is authorized, and the physician and the nurse
will have no civil and penal liability. Although some faqihs do not
permit abortion in such cases, some others, with special emphasis
on common sense, allow it.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Aboration
  • legitimized self-defense
  • Medically Aboration