تاملی در شمول موجبات ضمان قهری در فقه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی گروه الهیات و معارف اسلامی، واحد شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده

موجبات ضمان در واقع قالب های ضمان آور است که هر یک از آ نها می تواند به ادلة متفاوت اعم از
نقلی، عقلی و بناء عقلاء استناد یابد. به عنوان مثال مسئولیت در قاعدة ید بر اساس تصرف ناروا و در
دو قاعدة اتلاف و تسبیب، بر اساس ایجاد خسارت ناروا به طور مستقیم یا غیر مستقیم قالب ریزی
شده است.
رویکرد به کار گرفته شده در این مقاله م یتواند مستند به نظرات برخی از فقهای بزرگ
باشد. به عنوان مثال: برخی در ضمن قاعدة ید، به صراحت بیان داشته اند که اکثر احکام ضمان بر
اساس نظر عرف استوار بوده و در آن ها بجز عرف راهی برای ضمان وجود ندارد که به خاطر عدم
ردع شارع به وی نیز نسبت داده م یشود. برخی دیگر اذعان نمود هاند، قاعدة اتلاف علاوه بر جنبة
شرعی قاعده ایست عقلی و عرف و عقلاء به آن عمل م یکنند.
ابتداء با نشان دادن این که مستندات روایی و نقلی موجبات، خصوصاً قاعدة ید، از طرف
برخی فقهاء به شدت مورد خدشه واقع شده است. با استناد به کلمات، بناء عقلاء و حکم عقل به
عنوان مهم ترین و محکم ترین مستند فقهیِ موجبات ضمان پذیرفته است. بنابراین توسعة معنایی
ذیل با محذوریت توسعه در مفاد امر نقلی مواجه نخواهد گشت. در مرحلة بعد با استناد به ادلة غیر
نقلی، موجبات ضمان مورد باز خوانی جدید واقع و کوشش می شود تا با توسعة معنائی در موجبات
یاد شده، هیچ موردی از موجبات ضمان باقی نماند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Ownership and Sale of Gamete

نویسنده [English]

  • Rahmat Farahzadi
چکیده [English]

Obtaining gamete and its transfer through auxiliary ways in
insemination and fertilization is one of the new arising issues
linking medical technologies with jurisprudence, ethics,
psychology, sociology, etc. Gamete as one of the benefits of genital
organs is the principal element in producing human being.
Therefore, transfer of gamete is an ethical, jurisprudential, and legal
issue more than being a merely medical and scientific one.
The transfer of gamete, although done out of reasonable and human
goals and motives, it may face serious challenges due to its
affiliation with the owners, its special rules, and its legal and
religious consequences in various aspects. In case of presumption of
reasonable and legitimate benefits, separable benefits such as
blood, hair, marrow, semen, and its products are capable of
ownership and their sale would be valid. Considering the elements
of time and space in changing the usage of the ritually impure
objects is of high importance. Being ritually impure does not have
relevance in the prohibition of sale , nor is of the sufficient cause of
the prohibition. Capability of an object to be owned depends on its
lawful intended profits. Nowadays the reasonable profits of gamete
is proven. However, according to divine law, the child born of
gamete is affiliated to the father and this right is not susceptible to
waiving. Therefore, gamete lacks some of the essential elements of
property and thus lacks the qualifications of transaction.

کلیدواژه‌ها [English]

  • gamete
  • Ownership
  • Profit
  • Sale
  • organs
  • ritually impure object